75 jaar Operation Market Garden op de Ginkelse Heide in Gelderland (Nederland)

Paratroops landing at the Ginkelse Heide (Netherlands) during the Operation Market Garden

75 jaar Operation Market Garden op de Ginkelse Heide in Gelderland (Nederland)

Vandaag is het precies 75 jaar geleden dat de Operation Market Garden ingezet werd boven de Ginkelse Heide in Gelderland, net ten Noordoosten van de stad Ede. Vandaag, 75 jaar later, kijk ik samen met u terug op deze grootte gebeurtenis die tot de geschiedenis van Nederland behoord.

Tweede Wereldoorlog

Het is 10 mei 1940 en Rotterdam wordt gebombardeerd door Duitsland. Binnen enkele dagen weet Duitsland Nederland en een groot deel van Nederland te bezetten. De Tweede Wereldoorlog is daarmee definitief begonnen. In Nederland is de weerstand niet heel erg sterk, ondanks dat de Duitsers op verschillende plekken, waaronder bij de Afsluitdijk in Friesland en op de Grebbeberg veel weerstand wordt geboden tegen de Duitsers. Vele slachtoffers komen om door deze hevige strijd, maar mocht helaas niet meer baten. Op 15 mei 1940 moet Nederland zich noodgedwongen overgeven en is op dat moment bezet door Duitsland.

In de bezette oorlogsjaren krijgt Nederland het zwaar. Er wordt veel administratie bijgehouden en producten gaan op de bon. Hierdoor krijgt ieder gezin een maximale hoeveelheid producten. Grootte gezinnen hebben hier vooral last van, omdat de hoeveelheid producten steeds beperkter worden.

Al snel blijkt dat Duitsland concentraties kampen maakt in landen zoals Duitsland, Polen en Tsjechië. De geruchten gaan dan dat Israëlische, maar ook homoseksuele of zigeuners afgevoerd worden. Er komen protesten en men gaat zich tegen Duitsland verzetten. Het verzet wordt daarmee in het leven geroepen die deze bevolkingsgroepen moet gaan helpen.

 

Het verzet

De verhalen over de concentraties kampen worden bevestigd en in Nederland worden regionale verzet teams gecreëerd. Deze verzet teams zorgen ervoor dat depots worden overvallen waar etensbonnen worden bewaard. Maar ook op andere plekken worden overvallen door het verzet gepleegd. Denkt u bijvoorbeeld maar waar de papieren, stempels en benodigdheden liggen voor de paspoorten. Hiermee kunnen ze valse identiteiten aanmaken voor de Israëlische, homoseksuele en zigeuners die gevaar lopen.

Daarbij worden speciale stroomlijnen ingezet. Ondanks dat deze mensen toch een (tijdelijke) identiteit hebben moeten ze onderduiken. Veel dorpen, vooral in Friesland, Groningen en Drenthe, worden ingezet om mensen te laten onderduiken. Denk bijvoorbeeld maar aan stallen, hooizolders of in kelders onder het huis. Ondanks dat de Duitsers dit in de loop der tijd wist konden er nog vele mensen worden gered op deze manier.

Maar dat was helaas nog niet genoeg. Duitsland voelde steeds meer het verzet van andere landen en voerde de druk op. Dit kwam vooral in 1943 en 1944. Het verzet ging meer gevaarlijke acties uithalen. Bijvoorbeeld spoorwegen opblazen, wagens van de Duitsers opblazen of zelfs officieren uit het Duitse leger omleggen om vertraging te creëren.

Door verschillende communicatiestromingen met Londen, waar Koningin Wilhelmina ondergedoken was, werden operaties op touw gezet. Zo dropte de geallieerde vliegtuigen verschillende materialen in ijzeren cocons die bijvoorbeeld explosieve bevatte, medicijnen, eten en drinken of andere apparatuur wat ingezet kon worden.

In de tussentijd werd in Engeland vele soldaten ontvangen. Deze soldaten werden getraind om te vechten tegen Duitsland. Niet alleen werden er soldaten getraind. Ook werden er wapens gemaakt. Zo werden vrouwen bijvoorbeeld ingezet voor medische zorg. Zij werden later overgebracht naar Frankrijk of bemande ziekenhuizen in Engeland waar de soldaten naar toe gevlogen werden.

Deze hele voorbereiding was bedoeld voor één grote operatie die de geschiedenis van Europa op haar kop zou zetten. Operation D-Day.

D-Day

De bedoeling was om eerder de Operation D-Day in te zeten. Door slecht weer was het niet verstandig om naar Europa te gaan. De Duitsers dachten dat de geallieerden zouden toe slaan bij mooi weer op het langste stuk tussen Engeland en Frankrijk. De geallieerden wisten dit en sloegen juist toe bij slecht weer en bij het kortste gedeelte tussen Engeland en Frankrijk.

In de vroege ochtend van 6 juni 1944 werd de grootste invasie uit de geschiedenis uitgevoerd. De geallieerden kwamen terecht bij Normandië (Frankrijk) waar hevige gevechten hebben plaatsgenomen. Zij kwamen via de lucht als via het water aan land. Ze wisten door de Duitse vuurlinie te komen en zo binnen aanzienlijke tijd terrein te winnen. Patton wist vanuit Afrika op te trekken. De geallieerden kregen in Frankrijk snel terrein en kwamen op 19 augustus 1944 aan in Parijs. Na hevige gevechten wisten ze de stad op 25 augustus te bevrijden.

Bijna een week later werd Antwerpen (België) op 4 september 1944 bevrijd. Later werd er in de Ardennen (België) hevig gevochten tussen de geallieerden en de Duitsers. Dit gevecht, ook wel het Ardennenoffensief genoemd, vond plaats tussen 16 december 1944 en 25 januari 1945. Dit was de laatste poging van Duitsland om de geallieerden tegen te houden.

Airborne of the Operation Market Garden in the Netherlands 1944 - Royal Air Force official photographer

Airborne of the Operation Market Garden in the Netherlands 1944 – Royal Air Force official photographer

Operation Market Garden

Van 17 september tot en met 25 september 1944 werd de Operation Market Garden uitgevoerd. Op de vooravond van Operation Market Garden vlogen tientallen vliegtuigen over die dummy’s (soort van poppen aan een parachute) naar beneden gooiden. Dit was een afleidingsmanoeuvre om de Duitsers op het verkeerde been te zetten.

In de vroege ochtend van 17 september, rond de klok van 09:45 uur, stegen de 1073 vliegtuigen, 500 zweefvliegtuigen en 1500 jagers op vanuit Hatfield (Engeland) om de landingen in Nederland waar te maken. In de dagen van 17 tot en met 25 september zouden er diverse droppings zijn boven Nederland. Zo zouden groepen bij Eindhoven landen, bij Nijmegen en op de Ginkelse Heide in de buurt van Arnhem en Ede.

Ondanks dat de meeste landingen gelukt waren, werden er toch tegenslagen gemeld. Bruggen die ingenomen moesten worden werden door de Duitsers opgeblazen. Enkele droppings werden uitgevoerd maar waren ver weg van de oorspronkelijke dropping zone waar men moest landen en er moesten op sommige plekken bruggen worden gemaakt wat veel tijd en energie in beslag nam. Dit zorgde natuurlijk voor de benodigde vertragingen. Gelukkig wist men de Waalbrug in Nijmegen te bewaken. Deze zou, volgens verzetsstrijder Jan van Hoof, worden vernietigd door de Duitsers, maar door sabotage was dit niet mogelijk. Later bleek dat de Duitsers het gerepareerd hadden maar dat ze de commando afwachtte van hun leider.

A bridge too far (Arnhem - Netherlands) during Operation Market Garden

A bridge too far (Arnhem – Netherlands) during Operation Market Garden

Rondom Arnhem kwamen grote gevechten in de dagen die volgden. De troepen vanuit Oosterbeek moesten de brug in Arnhem in beslag nemen zodat de geallieerden vanuit Nijmegen in één keer op konden trekken over de Nederrijn. Maar dit lukte helaas niet. Maar 500 geallieerden waren in de buurt van de brug en 3000 in Oosterbeek. De geallieerden moesten een ander plan trekken, maar de Duitsers bleken op dit terrein in een sterkere positie te zitten. Dit kwam vooral omdat de bevoorrading vanuit de geallieerde vliegtuigen op het Duitse bezette terrein vielen.

Er werd hard gevochten. Aan beide kanten vielen vele slachtoffers en doden. Ook tanks werden door de tegenpartijen uitgeschakeld. Maar ook was er goed nieuws aan de kant van de geallieerden. Poolse parachutisten wisten in de nacht van 24 september de overkant van de Nederrijn te bereiken. Dit water werd door de Duitsers sterk verdedigd. De geallieerden die in Oosterbeek zaten kregen op deze manier er 153 Poolse soldaten erbij. Echter bleven de tegenslagen komen.

In de nacht van 25 op 26 september werd er een poging gedaan om de Duitsers vanuit de rug te beschieten. Ook deed men bij Renkum een poging om een brug in beslag te nemen. Uiteindelijk werd er besloten om de troepen weg te halen uit Oosterbeek. Ruim 2163 geallieerden wisten de overtocht te maken, maar helaas lukte het niet alle geallieerden om weg te komen uit Oosterbeek. Verschillende soldaten werden gedood door Duitse mortiergranaten, werden gevangen genomen of verdronken tijdens een poging om de overkant zwemmend te bereiken.

Door miscommunicatie over de brug, waaronder de beslissing voor de bruginname bij Arnhem (Brug te ver) en bij een ontploffing van een brug in Arnhem was de hoop om de oorlog in 1944 af te sluiten vervlogen. Winston Churchill, die vanuit Engeland de gehele D-Day operatie leidde, moest helaas bevestigen dat de operatie een mislukking was. De geallieerden moesten de verdediging houden bij de Nederrijn tot dat er versterking er was. Op dat moment stonden de Russen en de soldaten vanuit de Sovjetunie in de buurt van Berlijn.

Vanuit Hartenstein (Oosterbeek), waar tegenwoordig het Airborne Museum gevestigd is, werd het hoofdkwartier gevestigd van generaal Roy Urquhart. Hij moest vanuit deze positie de strijd leidde die tot hevige gevechten leidde. Deze gevechten waren erg zwaar en waren onderdeel van de Slag om Arnhem.

In de komende tijd werd er een zware tijd verwacht. Niet alleen voor de geallieerden die omringt waren door de Duitsers die weinig bevoorrading hadden, maar ook de provincies in Noord-Nederland kregen zware tijden tegemoet. Vele mensen zouden daar aan de hongerwinter omkomen omdat de toegangswegen en de bevoorrading niet erlangs konden gaan. Dit zou dan ook de strengste en ergste winter zijn uit de bezetting van Nederland.

Het einde van de Tweede Wereldoorlog

Pas op 3 april 1945 werd het zuiden van Arnhem bevrijd. De Canadese kwamen aan bij de geallieerden en konden op die manier een aanval doen op de Duitsers. Op 12 april 1945 konden de geallieerden en de Canadese de aanval doorzetten. De definitieve bevrijding van Arnhem was op 14 april 1945. Hierdoor was de toegang tot het Noorden van Nederland open gebroken.

Op 4 mei 1945 trokken de geallieerden, naar een hevige strijd rond de Grebbeberg en de Grebbelinie, richting West-Nederland. Hiermee was voor Amsterdam dan ook de bevrijding nabij. Drenthe, Groningen en Friesland werden al tussen 12 en 23 april 1945 bevrijd. De eilanden van Friesland en Groningen moesten echter nog wachten tot 11 juni. Daar werden nog verschillende Duitse soldaten gearresteerd en overgedragen aan de Sovjetunie.

Liberation of Nijmegen (Gelderland - Netherlands) during the Operation Market Garden

Liberation of Nijmegen (Gelderland – Netherlands) during the Operation Market Garden

In Hotel de Wereld (Wageningen), waar jaarlijks op 5 mei het defilé wordt afgenomen, werd van 4 tot en met 6 mei 1945 onderhandeld tussen de geallieerden en de Duitsers. De geallieerden werd vertegenwoordig door de Canadese generaal Charles Foulkes in het bijzijn van Prins Bernhard. Op 1 juli 1945 werd door Foulkes een herdenkingsplaat onthuld aan de muur van Hotel de Wereld. Met deze capitulatie in Hotel de Wereld in Wageningen komt er een eind aan de bezetting van de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog.

Na de oorlog vallen er nog wel gewonden en doden. Dit kwam vooral doordat de Duitse soldaten, die nog in Nederland zaten, niet wisten dat de oorlog voorbij was. Zo was er op 7 mei 1945 een schietpartij op de Dam. Daarbij vielen er 32 doden en 100 gewonden.

Arnhem and the Bridge too far after World War two in 1945 (Operation Market Garden)

Nijmegen and the Bridge too far after World War two in 1945 (Operation Market Garden)

Their name liveth for evermore

Vermoedelijk zijn er tijdens de Tweede Wereldoorlog 140.000 Israëlische burgers vanuit Nederland gedeporteerd naar concentraties kampen. Van deze 140.000 hebben het 101.800 het niet overleeft door uitputting, verhongering of door executie. Vanuit heel Europa zijn er naar schatting tussen de 5,1 en 6 miljoen mensen gedeporteerd. Een klein deel van de gedeporteerde keerde levend terug.

Tijdens de Operation Market tientallen duizenden geallieerden die hun leven gaven voor de vrijheid van Nederland en van Europa. Zij liggen daarom dan ook begraven op erebegraafplaatsen in Nederland of elders in Europa. Vanuit buitenlandse overheden en militaire bevelen werden de geallieerden op de plek van hun overlijden begraven. De geallieerden die in Duitsland het leven verlieten, werden teruggebracht naar de omliggende landen omdat de generaals niet wilden hebben dat de geallieerden in Duitsland begraven zouden zijn. Zover bekend is één Canadees begraven op Duitse grond net over de grens bij Nijmegen.

Ieder jaar wordt er om 20:00 uur op 4 mei 2 minuten in acht genomen. Tijdens deze twee minuten herdenken we de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Op 5 mei vieren we bevrijding, dat Nederland bevrijd is en dat we vandaag de dag in vrijheid mogen leven.

Droppings tijdens de herdenking 75 jaar Airborne

Ieder jaar wordt op de Ginkelse Heide de droppings van de Operation Market Garden herdacht. Op zaterdag 21 september 2019 vindt de herdenking en belevenis van de Operation Market Garden plaats. Om 08:00 uur begint het programma met de kranslegging en herkenning en zal na verwachting duren tot 17:00 uur. Deze herdenking zal worden bijgewoond door verschillende vergingen, veteranen uit de Tweede Wereldoorlog en nabestaanden van oud gedienden die voor de vrijheid hebben gevochten. Defensie zal onder meer de droppings vanuit historische vliegtuigen verzorgen. Ook aan de grond zijn er diverse oude voertuigen te bezichtigen en zijn er verschillende activiteiten te doen.

75 jaar Operation Market Garden droppingen Ginkelse Heide

75 jaar Operation Market Garden droppingen Ginkelse Heide | Poster credits: Gemeente Ede